پس دبيران سياستمداران حقيقى بشمار ميرفتند ، همه قسم اسناد را ترتيب ميدادند و مكاتبات دولت را در دست ميگرفتند . فرمان‌هاى سلطنتى را انشاء و ثبت ميكردند و جزء جمع هزينه‌ها را مرتب مىنمودند و محاسبات دولت را اداره ميكردند « 1 » . در مكاتبه با دشمنان و معارضان پادشاه بايستى بمقتضاى مقام گاهى عادلانه و مسالمت‌آميز چيز بنويسند و زمانى بتهديد و تخويف بپردازند . اما اگر در مصافى خصم برترى مىيافت ، حيات دبيران بر باد ميرفت ، چنان كه شاهپور پسر اردشير اول داذبنداذ « 2 » منشى آخرين پادشاه اشكانى را بدست خود هلاك كرد ، زيرا كه از جانب پادشاه خود نامه اهانت‌آميز باردشير نوشته بود « 3 » . رئيس طبقه دبيران ايران دبيربذ يا دبيران مهشت ناميده ميشد ، كه گاهى نام او در زمره مقربان پادشاه ذكر شده « 4 » و پادشاه احيانا مأموريت‌هاى سياسى هم به او محول ميكرده است « 5 » . خوارزمى دبيران دولتى را چنين ميشمارد « 6 » : 1 - داذدبير ( دبير عدليه ) ،

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 1060 ، نلدكه ، ص 242 ؛ خسرو اول يكنفر دبير را كه « صاحب نسب و لياقت و قابليت » بوده است ، مأمور نگاهدارى فهرست سپاهيان و مأمور عرض سپاه كرده بود . ( 2 ) - Dadhbundadh ( 3 ) - طبرى ، ص 819 ، نلدكه ، ص 14 . ( 4 ) - كارنامگ ، بخش 10 ، فقره 7 ؛ نلدكه ، مقالات بتسن برگر ، IV ، ص 62 ؛ مقايسه شود با نلدكه ، طبرى ، ص 444 . ( 5 ) - كارنامگ همانجا ، نهايه ، ص 232 : يزدگرد ، رئيس دبيران . در نهايه ( ص 341 ) صحبت از شخصى مىشود ، كه مقام دبيربذ و فرماندارى پايتخت را تواما داشته است . نمىشود تشخيص داد ، كه آيا يوانويه Yuvanoe « رئيس ديوان رسايل » يزدگرد اول ( طبرى ، ص 859 ، نلدكه ص 92 ) مقام ايران دبيربذ داشته است ، يا فقط رئيس يكى از شعب دبيرخانه بوده است . ( 6 ) - هرتسفلد ، پايكولى ، فهرست لغات ، شماره 429 و اونولا ، ترجمه عباراتى از مفاتيح العلوم الخوارزمى ، مجله كاما 1928 ، ص 5 و 17 - 16 .